دستورالعمل های حفاظت اشعه

amir_1985us

دستورالعمل های حفاظت در برابر اشعه

الف) دستورالعمل ورود به ناحيه تحت كنترل:
1- علامت خطر تشعشع ناحيه تحت كنترل برروي درب اتاق مربوطه نصب شده باشد.
2- از ورود افراد غيركارآزموده ممانعت شود.
3- قبل از ورود به ناحيه تحت كنترل از آوردن و صحت كاركرد دزيمتري جيبي خود مطمئن شويد.
4- حتماً فيلم بج خود را همراه داشته باشيد.
5- قبل از ورود به ناحيه تحت كنترل بدانيد كه چه كاري قرار است انجام دهيد.
6- سرعت عمل مهم است لذا تا حد امكان زمان بودن خود را در ناحيه تحت كنترل كوتاه نمائيد و بيهوده در آن ناحيه توقف ننمائيد.
7- چنانچه با مشكلي روبرو شديد از پزشك مسئول فني و يا مسئول فيزيك بهداشت موسسه خود كمك بخواهيد.
8- قبل از خروج از ناحيه تحت كنترل تمام بدن(بويژه دست ها و پاها )را با كمك دستگاه دزيمتري محيطي(ردياب آلودگي) از نظر احتمال آلودگي چك نمائيد.
9- قبل از خروج از ناحيه تحت كنترل و اتمام كار منطقه را از نظراحتمال آلودگي با كمك سيستم ردياب آلودگي(گايگر مولر) چك نموده و در دفتر روزانه جهت داشتن تاريخچه فايل بندي و درج نمائيد.
10- چنانچه آلودگي وجود داشت حتماً علامت گذاري كرده و در جهت رفع آلودگي سريعاً اقدام نمائيد.

ب) دستورالعمل رفع آلودگی فرد و محیط:

1- تمامی کارکنان در این مراکز می بایست دوره آموزشی لازمه را دیده باشند.
2- تمامی کارکنان می بایست وسیله حفاظت در برابر اشعه را به کار ببرند که شامل فیلم بج و دزیمتری شخصی است كه طيف تا500راد رادارد ومستقل ازانرژى-محل تماس-وامكان ذخيره اطلاعات رادارد.
3- تمامی کارکنان می بایست پرونده پزشکی داشته باشند که درآن تاریخچه پزشکی-معاینات بالینی آزمایشات سالانه مانند هموگلوبین شمارش سلولهای خون سفید-قرمز –پلاکت و شکل آنان در پرونده ثبت گردد.
4- هنگام کار با مواد پرتوزا می بایست از روپوش، عینک و دستکش سربی مناسب سالم استفاده کردوحتماً از شیلدهای سربی خاص سرنگ تزریق استفاده شود.
5- مواد پرتوزا در مکانی مناسب که دورادور آن سربی است قرار داده شده و کار با آن ازپشت شیشه های سرب اندود انجام گیرد.
6- سطوح کار از کاغذ جاذب پوشانده شود و مرتباٌاز نظر آلودگی و نشت بررسی شود.
7-سطل های سربی برای دفع مواد دورریختنی حاوی پرتوزا استفاده شود.
8- در صورت وجود زخم در پو ست می بایست آن منطقه با چسب مخصوص پانسمان گردد.
9- از تمام چشمه های پرتوزا صورت برداری شده و نوع و میزان و تاریخ در دفتر مخصوص ثبت گردد.
10- تهویه و هود مناسب در اتاق حاوی مواد فرار اکتیو نصب گردد.
11- از گیره های مخصوص برای جابجائی مواد پرتوزا استفاده شود.
12- وقتی از چشمه مواد پرتوزا استفاده نمی شود می بایست در حفاظ مناسب انبار گردیده و افراد غیر مجاز وارد نشوند.
13- دیواره ها و کف اتاق مربوط به کار با مواد پرتوزا صاف و قابل رفع آلودگی باشد.
14- مدت توقف در انبار کوتاه و عملیات برداشت ماده رادیواکتیو سریع باشد.
15- زمانیکه صرف انتقال ماده پرتوزا از انبار به بیمارمی شود باید کوتاه باشد.
16- در حین انتقال مواد حتماً از حفاظ سربی و در صورت پرتو بتا از حفاظ پلکسی گلاس با ضخامت مناسب استفاده شود.
17- در زمان تزریق رادیودارو به بیمار حتماً از شیلد سربی که در قسمتی از آن شیشه سربی تعبیه شده استفاده گردد.
18- دفع سرنگ خالی بعد از تزریق بلافاصله به سطل سربی مربوطه انداخته شود.
19- دقت در زمان تزریق که نشت به سطح بدن بیمار نداشته باشد و الزامی است که بلافاصله در صورت بروز آن سریع رفع آلودگی شود و در زمان خوردن ماده پرتوزا همانند ید رادیواکیتیو بلافاصله با آب فراوان همراه باشد و دقت شودکه بدور لب و دهان بیمار نریزد. همچنین ضروریست لذاآموزش کافی قبل از تجویز به بیمار داده شود.
20- یخچال حاوی مواد پرتو زا از یخچال پرسنل جدا باشد.
21- دستشوئی بیمار از پرسنل جدا بوده و به دنبال دفع مواد پرتوزا به حد کافی آبکشی شود.
22- محل انتظار بیمار تزریق شده از بیمار غیر تزریقی و یا همراهان بیمار جدا باشد و نیز محل عبور و مرور بیماران با سایرین ( منظورهمسایه های مر کز پزشکی هسته ای است ) جدا باشد.
23- دستورالعمل لازم به حفاظت افراد خانواده بیماران و افراد حامله و شیرده و کودکان آموزش داده شود.
24- تمامی دستگاه های شمارشگر دوره ای کالیبره شده و نتایج ثبت شده در منطقه مناسب در دسترس باشند.
25- در صورت درمان با ماده رادیو اکتیو که دز بالائی در نظر باشد لازم است اتاق خاص بستری با کنترل از راه دور بوده و دستورات لازم برای عموم در محل مناسبی نصب گردد.
26- براى تهيه دارو ازپشت آينه اقدام شود.
27-بخش پزشکی هسته ای باید به نحوی باشد که جریان کار در آن آسان باشد و اتاق ها نزدیک هم بوده از طرفی از حضور بی مورد پرسنل به بیماران تزریق شده جلوگیری شود.
28- پرسنل زن از احتمال بارداری آگاه شد و در صورت مثبت بودن از کار با ماده پرتو زا ممانعت به عمل آمده مثل پرتو کار باشند.
29- در مورد بیماران زن نیز از عدم بارداری بایستی آگاه شد و دریافت یک نوشته با امضا از بیمار که باردار نیست و در صورت لزوم داشتن تست حاملگی الزامی است.
30- بعد ازاتمام هر اسكن به بيمار آموزش خاص جهت كاهش آلودگي و دفع ماده شود(نوشيدن مايعات).
31- عدم شيردهي به كودك در زنان شیرده: مثلاً 24 ساعت در صورت تكنيسيم-يك ماه در صورت گاليم-3 هفته تاليم-5روز تا 68 روز يد131 بسته به دزتجویزی بايد كه شير دادن را قطع نمايند.
حتماً پزشك بر درخواست ونحوه اجرا اسكن نظارت کند. دستورالعمل های مربوط به حفاظت در مکانی مناسب نصب گردد.

*در صورت بروز هر حادثه شدید بهتر است که امور حفاظت در برابر اشعه سازمان انرژی اتمی ایران را در امر جریان قرار داد.

آلودگی خارجی:

اگر پوست سالم باشد زياد خطرناك نيست.
دستها و پوست و گوش و مو ( سطح خارجی): پرتو بتا خطر بیشتری دارد.از سائیدن محل خودداری شود چون موجب نفوذ ماده می شود.اما اسکراب با برس ملایم با آب و صابون بهترین راه است.گفته می شود که از حلال آلی استفاده نکنید و با گایگر مولر کنترل کنید.
ابتدا بایستی دستها را با آب ولرم و صابون شستشو داد زمان شستشو نباید از 10 دقیقه بیشتر باشد.زیر ناخن ها را با برس تمیز کنند .چنانچه پس از چک کردن با یک دستگاه آشکار ساز رفع آلودگی نشد روش زیر را می توان به کار برد:
- دست ها را با اسید سیتریک 5% در آب مقطر برای 5 دقیقه شست و سپس برای 1 دقیقه در آب معمولی شسته و آلودگی را تعیین کرد چنانچه هنوز آلودگی باقی است به طریق زیر عمل نمود :
- دست را با محلول 10 درصد اتیلن دی آمین تترا استیک اسید در آب مقطر برای 3 دقیقه شستشو داد اگر پاسخ مناسب نبود.
- با محلول 2 درصد اسید سیتریک و تارتاریک در آب مقطر سه دقیقه شست و اگر مناسب نبود
- با محلول 5 درصد دی اتیلن تری آمین پنتا استیک اسید بمدت 5 دقیقه شسته باشد.
تمام مراحل زیرنظر پزشک باشد.
آلودگی کلی بدن با دوش گرفتن رفع شود.
چنانچه به آلودگی چشم و دهان و بینی روبرو شدیم با آب و نمک 9 در هزار بایستی شستشو داد و یا با آب زیاد شست.دهان را می توان با محلول 10 درصد اتیلن دی آمین تترا استیک اسید و 5 درصد دی اتیلن تری آمین پنتا استیک اسید تمیز گردد.و یا از محلول پر اکسید هیدروژن نیز بکار برد.
( در هر صورت شستشو با آب فراوان بهترین روش است).

آلودگی داخلی:
مشكلتر از نوع خارجي است.
- همیشه در اتاق های مخصوص کار نمود.
هرگز ویال و بطری باز را بویژه اگر فرار باشند را در اتاق عادی باز نکرد -وهود و دستکش لازم است.
- محل کاررا با پلاستیک ،شیشه، فولاد و کاغذهای جاذب پوشانده شود.
- سرعت العمل کار مهم است.
- در محلی که چشمه باز است، نخورید و نیاشامید.
- سیگار نکشید.
- همه مخازن برچسب دقیق داشته باشندکه شامل تاریخ دز و میزان دزباشد.
- تهویه اتاق مناسب باشد.
- به فکر خطر همیشه باشید.
- لباس پروتکتیو بپوشید و آنرابه خارج ازمحل کار نبرید.
- همه چشمه هارا در مخزن بسته مناسبی در زمان خروج از محل کار نگهدارید.
- کنترل دوره ای آلودگی لازم است.
- قبل از خوردن و آشامیدن دستها شسته شوند.
- نمونه گیری هوا زمانیکه احتمال آلودگی هوا است بشود.
- روتین کنترل پرسنل همانند کانت تمام بدن،نمونه هوا ،سطوح را با کانت کردن، آموزش دوره ای آزمایش خون لازم است.
درکل راه ورود از طریق خوردن اشتباهی،استنشاق،زخم باز پوست و چشم است.میتواند جذب اشعه مداومی را موجب گرددو ماده در ارگانهای خاصی جمع شود و خطر ساز گردد.
خروج ماده ایکه به بدن وارد شده مشکل و یا غیر ممکن است می بایست توتال دز دریافتی برای آن فرد را معلوم نمودکه حد سالانه دز دریافتی 0.05 سیورت(5 رم) در سال است.
لازمست سریعاً مسئول فیزیک بهداشت و پزشک مسئول را مطلع نمود.از آنجا که خصوصیات مواد پرتوزا از نظر نیمه عمر انرژی و مکان های جذب متفاوت است لذا برای هر کدام روش جداگانه ای وجود دارد.اقدامات معمول شامل:
- استفراغ و یا شستشوی معده و تنقیه و تجویز ملین.
- خوراندن مایعات زیاد به فرد تابا ادرار دفع شود.
- استفاده از مواد بلوکه کننده مثل یدید پتاسیم که موجب کاهش دز جذبی غدد بزاقی، معده و تیروئید می شود.
- مصرف آنتي اسيد حاوي آلومينيم تا كه جذب روده اي كم شود.
- دبريدمان(لايه برداري)زخم آلوده.
- تميزي بيني در صورت آلودگي ازراه تنفسي .
در صورت آلودگی با ماده پرتوزا رفع آلودگی به عهده فردمسبب آلودگی است و تمامی عملیات ضد آلودگی باید زیر نظر فرد صلاحیتدار انجام گردد.
1- وسایل تمیز کننده برای رفع آلودگی مانند برس جارو صابون و غیره متمایز باشد و بطور مرتب از نظر وجود آلودگی کنترل شود.
2- بهتر است برای تمیزی سطوح از روش کف مرطوب استفاده کرد.
3- چنانچه بعد از عملیات رفع آلودگی همچنان آلودگی وجود داشت اگر قابل دور ریختن باشد به عنوان پسمان تلقی شود.
4- در صورت آلودگی داخلی با مواد پرتو زا به منظور تشخیص آلودگی می بایست که آزمایش خون ادرار وتعیین میزان ماده در بدن انجام شده و درصورت استنشاق با آن ماده حتماً بررسی پوست و چشم و ریه انجام گیرد.
5- در صورت آلودگی خارجی ، میزان آلودگی سطوح خارجی بدن را با گایگر مولر تعیین نمود تا از مقادیری که مجاز است بیشتر نبوده و در صورت آلودگی تشخیص و رفع آلودگی گردد.
6- لباس های آلوده بیمار درآورده شود.
7- بهتر است ملحفه و روکش تخت جهت تصویر برداری یکبار مصرف باشد.
8- در صورت آلودگی شدید از دوش تمام بدن استفاده شود.
پرسنل: همه می بایست که دوره و کلاسهای لازمه را دیده و آشنائی داشته باشند.زنان در مورد احتمال بارداری مشخص شود اگرچه قانون خاصی ندارد اما چون توتال دز فتوس از 0.5 رم در طی بارداری نباید بیشتر شود لذا تست مکرر و رعایت قانون ده روز الزامی است.
اصل ، ALARA است که باید رعایت شود.
اگر مسئول تهیه رادیو دارو و یامسئول حمل حمل آن باردار باشد بایستی وظائف کاری دیگری به وی داد.
سعی شود که به فرد بارداریا شیرده دزی تجویز نشود واگر الزامی بود بر طبق نوع مواد توصیه های لازمه را اجرا کند.
اگر میزان دز بیش از 30 میلی کوری ید131 باشد و یا اگر تله تراپی براکی تراپی خاصی منظور باشد و یا اگر هر تراپی غیر از ید باشد میبایست از دستورات خاصی استفاده گردد:
- درخواست تراپی کتبی در فایل بیمار باشد.
- یک ماه قبل از درمان مشخصات بیمار را دانست.
- به روش های جدید درمانی با آن رادیودارو تسلط داشت و آشنا بود.
- مشاهدات لازمه ثبت گردد.

دفع مواد پرتوزا :
بعد از هر روز اسکن انواع مواد پرتوزا با اکتیویته های گوناگون به عنوان پسمان حاصل می شود همانند سرنگها سرسوزن ها ویال های حاوی دز دستکش ها مواد پرتوزای مصرف نشده روکشهای سطوح و...
چون معمولاً ماده پرتوزا در پزشکی هسته ای نیمه عمر کوتاهی دارد لذا نیازی به انتقال روتین پسمان ها به زمینهای دفن معمول ندارند.

اتاق نگهداری پسمان:
لازم است مجهز به قفل بوده و دور از رفت و آمد سایر کارکنان باشد.وبر طبق مقررات مربوط به پسمان ها عمل شود.معمولاً در پزشکی هسته ای از دکی مواد تا که به حد ناچیزی برسد مثلاً 10 نیمه عمر بگذرد استفاده می کنند که بعد از کنترل اکتیویته آن را مناسب جهت دفع می دانند.( حتی با زباله های عادی یکی می دانند).
- تا حد الامکان سعی شود که پسمان را حداقل رساند.
- از مخلوط کردن پسمان با نیمه عمرهای کوتاه و نیمه عمر بلند خودداری شود.
- بهتر است که مخازن حاوی پرتو مارک شودتا با زباله های معمولی اشتباه نشود.
- بهتر است افرادی که با مسائل پسمان آشنائی دارند برای دفع و کار با این مخازن استفاده کرد.
- ورود پسمان به فاضلاب عادی باید قابل حل بوده و تمام شرائط لازمه را داشته باشند.

پ) دستورالعمل حمل و نقل مواد پرتوزا:

مواد پرتوزا حتماً داراي برچسب علامت خطر تشعشع، ميزان اكتيويته و اسم ماده پرتوزا باشند.
1- افراد كارآزموده مي بايست در مورد حمل و نقل مواد پرتوزا عمل كنند.
2- به افراد غيرمجاز اجازه حمل و نقل مواد پرتوزا داده نشود و ممانعت گردد.
3- امر جابجائي مواد پرتوزا مي بايست در مدت زمان كوتاه انجام پذيرد.
4- مواد پرتوزا حتماً در درون حفاظ سربي ايمن قرار داده شود و جابجا شود.
5- در زمان جابجائي حتماٌ از داشتن فيلم بج و دزيمتر فردي خود مطمئن شويد.
6- در امر جابجائي دقت شود كه از دستتان نيافتد و يا ريخته نشود.
7- در صورت ريختن ماده پرتوزا آن منطقه را محصور، علامت خطر تشعشع گذارده ، به پزشك مسئول فني و يا مسئول فيزيك بهداشت اطلاع داده و در جهت رفع آلودگي بكوشيد.

ت) دستورالعمل استفاده از دز كاليبراتور روزانه و قبل از اندازه گيري نمونه:

1- قبل از شروع كار دستگاه را حدود 10 دقيقه روشن بگذاريد.
2- كليد اندازه گيري بك گراند را فشار دهيد بهترين حالت 2 ميكروكوري است.
3-كليد تست را جهت شروع كار فشار دهيد.
4- سه شماره نمايش داده مي شود شماره 1 را انتخاب كنيد.
5- مطابق آنچه كه صفحه نمايش راهنمائي ميكند عمل كنيد.
اگر 0.05 ميلي ولت auto zero =OK
اگر 0.75 ميلي ولت بود بايد اطراف وسيله بررسي شود كه كه چشمه حضور ندارد.
اندازه گيري زمينه ، در صورت زياد نبودن مقدار زمينه اقدام بعدي را انجام دهيد.
اگر زمينه بالا بود( مثلاٍ بيش از 500 ميكرو كوري) علل آن را بررسي كرده و اصلاح شود.

• مقدار زمينه نبايد بيشتر از 2% اكتيويته نمونه تجاوز كند.

ث) دستورالعمل كار با دزيمتري محيطي:

پرسنل پرتو كار موظفند:
1- دستگاه دزيمتري خود را قبل از كار شارژ نمايند .
2- در تمام مدت كار با اشعه در اتاق هات لب،اتاق تزريق، ناحيه تحت كنترل،اتاق پسمان اتاق دوربين و كار با بيمار از روشن بودن و صحيح كار كردن آن مطمئن باشند.
3- مقدار اوليه قبل از كار را خوانده در دفتر مخصوص ثبت نمايند.
4- سيستم را در عدد صفر تنظيم نمايند.
5- عدد ثانويه را خوانده و ثبت نمايند.
6- از کالیبره بودن سیستم مطمئن باشید و هر سال کالیبره نمائید.

ج) دستورالعمل كار با دزيمتري فردي:

پرسنل پرتو كار موظفند:
1- دستگاه دزيمتري خود را قبل از كار شارژ نمايند .
2- دزيمتر را بر روي سينه نصب آويزان نمايند.
3- مقدار اوليه دزيمتر را خوانده در دفتر مربوطه ثبت نمايند.
4- مقدار ثانويه را خوانده و ثبت نمايند.
5- در تمام مدت كار با اشعه در اتاق هات لب،اتاق تزريق، ناحيه تحت كنترل،اتاق پسمان اتاق دوربين و كار با بيمار از روشن بودن و صحيح كار كردن آن مطمئن باشند.

چ) دستورالعمل كار با دزيمتر گايگر مولر:
پرسنل پرتو كار موظفند:
1- دستگاه دزيمتري خود را قبل از كار شارژ نمايند .
2- در تمام مدت كار با اشعه در اتاق هات لب،اتاق تزريق،ناحيه تحت كنترل،اتاق پسمان اتاق دوربين و كار با بيمار از روشن بودن و صحيح كار كردن آن مطمئن باشند.
3- مقدار اوليه قبل از كار را خوانده در دفتر مخصوص ثبت نمايند.
4- سيستم را در عدد صفر تنظيم نمايند.
5- عدد ثانويه را خوانده و ثبت نمايند.
6- چنانچه سطوح كار آلودگي با ماده راديو اكتيو را نشان دهد بر طبق دستورالعمل رفع آلودگي اقدام نمايند.

ح) دستورالعمل تجويز دارو به خانم در سنين باروري:

انجام هر نوع روش اسكن ايزوتوپ در افراد باردار ممنوع است.
1- حتماً به درخواست پزشك معالج بيمار دقت شود.
2-از بيمار بخواهيد كه طي نوشته اي اعلام نمايد كه باردار نيست و امضا و مهر نمايد.
( با ذكر تاريخ.)
3- حتماً شرحي از وضعيت پريود بيمار زن كه در سنين باروري است داشته باشيد و چنانچه نامنظمي در سيكل قاعدگي دارد تست حاملگي درخواست شود تا از عدم باروري وي اطمينان حاصل نمائيد.
4- طي نامه اي به پزشك معالج بيمارعلت عدم انجام اسكن را توضيح دهيد.
5- نوبت انجام اسكن بيمار را به وقت ديگر موكول نمائيد.

منبع : گزارش كارآموزي امير حكيمي ( بررسي دستگاه گاما كمرا و ارزيابي اسكن هاي راديونكليوتيد. تابستان 87 )